Kariyer aşamaları kaç tane vardır?
Ankara’nın sabahları biraz sert olur. Özellikle kışın, işe ya da okula giderken yüzüne çarpan soğuk hava insana bazı şeyleri daha net düşündürür. Ben de o günlerden birinde, Kızılay’da otobüs beklerken kendime şunu sorarken bulmuştum: “Kariyer aşamaları kaç tane vardır ve ben şu an hangisindeyim?”
Ekonomi okumuş biri olarak veriye, grafiklere ve modellere alışığım ama hayatın kendisi çoğu zaman o grafiklerin dışında akıyor. Yine de kariyer dediğimiz şey için literatürde ortak kabul gören bir çerçeve var. Çoğu araştırma ve kariyer gelişim modeli, insan hayatını 5 ila 7 aşama arasında değerlendiriyor. Ama işin ilginç tarafı, bu aşamalar çizgisel değil; bazen geri dönüyorsun, bazen aynı anda iki aşamada yaşıyorsun.
Benim için bu konu, sadece teorik bir model değil. Üniversiteden mezun olduktan sonra ilk iş görüşmeme giderken yaşadığım heyecan, bugün çalıştığım işte bir rapor teslim ederken hissettiğim sorumluluk ve arada kalan tüm o “acaba doğru yerde miyim?” soruları bu aşamaların içinde bir yerlere oturuyor.
Kariyer aşamaları kaç tane vardır ve neden net bir sayı yoktur?
İşin başında şunu kabul etmek gerekiyor: kariyer aşamaları kaç tane vardır sorusunun tek bir doğru cevabı yok. Psikoloji ve yönetim bilimlerinde en çok referans verilen modellerden biri Daniel Levinson’un yaşam evreleri yaklaşımı. Bir diğeri ise Super’ın kariyer gelişim teorisi. Bu modeller genelde 5 ila 6 aşama önerir.
Ama gerçek hayat daha esnek. Özellikle günümüzde:
İş değiştirme oranları arttı
Freelance çalışma yaygınlaştı
İnsanlar aynı anda birden fazla kariyer deneyimliyor
“Lineer kariyer” modeli zayıfladı
OECD verilerine göre genç yetişkinler artık önceki nesillere kıyasla daha fazla iş değiştiriyor. Türkiye’de de durum farklı değil; TÜİK verileri gençlerin iş piyasasına girişte daha fazla deneme-yanılma yaşadığını gösteriyor.
Yani teoride bir model var ama pratikte herkes kendi yolunu yeniden yazıyor.
Kariyer aşamaları kaç tane vardır? En yaygın 6 aşamalı model
Benim de kendi deneyimlerimle örtüştürdüğüm en yaygın model 6 aşamadan oluşuyor. Bunu anlatırken Ankara’da yaşadığım küçük anlarla da bağ kurmak istiyorum çünkü teoriyi insan yapan şey biraz da bu.
1. Keşif ve yön arayışı dönemi
Bu dönem genelde üniversite yıllarına denk geliyor. İnsan ne olmak istediğini tam olarak bilmiyor ama bir şeylerin peşinden gidiyor.
Ben ekonomi bölümünü seçtiğimde aslında veriye olan ilgimi tam adlandıramıyordum. Sadece sayılar bana daha “düzenli” geliyordu. O yıllarda arkadaşlarım mühendislikten yazılıma, hukuktan medyaya savrulurken ben sürekli “ben ne yapacağım?” sorusunu not defterime yazıyordum.
Bu aşamada en belirgin şey belirsizlik. Ama aynı zamanda en fazla öğrenme de burada oluyor.
2. Giriş ve ilk iş deneyimi
Mezuniyet sonrası ilk iş… Ankara’da bir plaza binasına ilk kez girerken hissettiğim o hafif tedirginliği hâlâ hatırlıyorum. Kart basmak, mail yazmak, toplantıya ilk kez katılmak…
Bu aşamada insanlar genelde gerçek dünya ile tanışıyor. Üniversitede öğrenilen teoriler, iş hayatında bambaşka bir forma bürünüyor.
Araştırmalar gösteriyor ki ilk 2-3 yıl, çalışanların kariyer algısının en hızlı değiştiği dönem. Çünkü beklenti ile gerçeklik arasındaki fark burada netleşiyor.
3. Gelişim ve öğrenme dönemi
Bir süre sonra insan artık “acemi” olmadığını fark ediyor. Ama bu kez başka bir şey başlıyor: daha iyi olma isteği.
Benim için bu dönem, Excel tablolarının gerçekten anlam kazanmaya başladığı dönemdi. Artık sadece veri girmek değil, veriyi yorumlamak önemli hale gelmişti. İş yerinde bir raporun kabul edilmesi, küçük bir sunumun iyi geçmesi bile motivasyon kaynağı oluyordu.
Bu aşamada insanlar genelde:
Teknik becerilerini geliştirir
Sorumluluk almaya başlar
Daha fazla hata yapar ama daha hızlı öğrenir
4. Uzmanlaşma ve istikrar dönemi
Bir noktadan sonra insan ne yaptığını daha net bilir hale geliyor. Bu dönem, kariyer aşamaları kaç tane vardır sorusunun içinde en “oturan” evredir.
Benim çevremde bu aşamada olan insanlar genelde kendi alanlarında “referans kişi” haline gelmeye başlamıştı. Bir arkadaşım finans sektöründe çalışıyordu ve artık ekip içi eğitimleri o veriyordu.
Bu aşamanın özelliği şu: belirsizlik azalır ama sorumluluk artar. İnsan artık sadece kendisinden değil, başkalarının işinden de etkilenmeye başlar.
5. Ustalık ve yön verme dönemi
Bu aşama biraz daha uzun vadeli bir yer. İnsan artık sadece iş yapan değil, işi yönlendiren kişidir.
Bir keresinde çalıştığım yerde kıdemli bir analistin söylediği şu cümleyi unutamıyorum: “Veri sadece sayılar değildir, hikâyedir.” O noktada anlıyorsun ki deneyim, teknik bilgiden farklı bir şey.
Bu aşamada insanlar genelde:
Strateji belirler
Genç çalışanlara mentorluk yapar
Kurum kültürünü etkiler
6. Yeniden değerlendirme ve dönüşüm dönemi
Bu aşama çoğu zaman göz ardı edilir ama en kritik olanlardan biridir. İnsan bir noktada durup şunu sorar: “Ben bunu neden yapıyorum?”
Bazıları kariyer değiştirir, bazıları daha esnek çalışmaya geçer, bazıları ise tamamen farklı bir alana yönelir.
Ankara’da tanıdığım bir mühendis, 40’lı yaşlarında tamamen gastronomi alanına geçiş yapmıştı. Başta garip gelmişti ama sonra şunu fark ettim: bu aslında çok insani bir şey.
Çünkü kariyer statik bir çizgi değil, yaşayan bir süreç.
Kariyer aşamaları kaç tane vardır sorusuna gerçek hayat cevabı
Teoride 6 aşama var gibi görünse de gerçek hayatta bu sayı sabit değil. Bazı insanlar 4 aşamada kalır, bazıları 8 farklı geçiş yaşar.
Bugünün iş dünyasında özellikle:
Dijitalleşme
Uzaktan çalışma
Global iş fırsatları
Freelance ekonomi
kariyerin doğasını tamamen değiştirdi.
Artık “tek bir meslek” fikri giderek zayıflıyor. İnsanlar aynı anda hem çalışan hem içerik üretici hem girişimci olabiliyor.
Kariyer aşamaları kaç tane vardır ve benim gördüğüm gerçek
Kendi hayatıma baktığımda şunu görüyorum: her aşama bir öncekinin üzerine eklenmiyor, bazen iç içe geçiyor.
Mesela hâlâ öğrenme aşamasındayım ama aynı zamanda belirli konularda uzmanlık da oluşuyor. Yani model kağıt üzerinde düzenli ama gerçek hayatta daha karmaşık.
Bazen sabah işe giderken otobüste bir veri setini düşünürken buluyorum kendimi. Bazen de tamamen farklı bir şey yapma isteği geliyor. Bu ikisi aynı anda var olabiliyor.
Son düşünceler
Kariyer aşamaları kaç tane vardır sorusunun cevabı aslında sayılardan çok bir farkındalık meselesi. İnsan nerede olduğunu bilmek istiyor ama bazen asıl önemli olan nerede olması gerektiği değil, nasıl ilerlediği.
Ankara’nın gri sabahlarında düşündüğüm şey şu: Kariyer dediğimiz şey, tek bir doğru yol değil. Daha çok farklı durakları olan bir yolculuk. Bazen aynı durakta uzun kalıyorsun, bazen hızlı geçiyorsun.
Ve belki de en gerçekçi cevap şu: kariyer aşamaları kaç tane vardır sorusunun kesin bir sayısı yok; ama her insan kendi sayısını yaşarken yazıyor.
Eklektika ekibi olarak “Kariyer aşamaları kaç tane vardır” hakkındaki bu içeriğin sizler için değerli olduğunu umuyoruz. Görüşmek üzere!
İlginizi Çekebilecek İçerik: Karayolu türleri nelerdir ?